Maatschappelijk risico bij planschade

Rechtbank Alkmaar 24 november 2011, LJN BU5336
door mr. B.S. ten Kate (Bas)

Deze uitspraak heeft betrekking op de vraag hoe groot de omvang is van het maatschappelijk risico bij planschade. Over deze vraag is betrekkelijk weinig bekend, omdat onder vigeur van het tot 1 juli 2008 geldende artikel 49 WRO werd aangenomen dat bij vergoeding van planschade geen aftrek wegens maatschappelijk risico behoort plaats te vinden. Zoals bekend heeft de wetgever dat bij de invoering van de Wro veranderd. In artikel 6.2 is uitdrukkelijk bepaald dat schade, die valt binnen het normale maatschappelijk risico van de benadeelde, voor diens rekening blijft. In het tweede lid van dit artikel is voorgeschreven dat bij inkomensschade in elk geval voor rekening van de benadeelde blijft een gedeelte van 2% van het inkomen onmiddellijk voorafgaande aan het ontstaan van de schade en bij vermogensschade een gedeelte van 2% van de waarde van de onroerende zaak onmiddellijk voorafgaande aan het ontstaan van de schade. Het tweede lid geldt alleen bij indirecte planschade, en dus niet wanneer de bestemming van het eigendom van de aanvrager gewijzigd is.

In het overgangsrecht is bepaald dat artikel 6.2 lid 2 buiten toepassing blijft in gevallen waarbij de schade vóór 1 juli 2008 is ontstaan en het verzoek tot vergoeding van die schade vóór 1 juli 2010 is ingediend. Als gevolg daarvan zijn nog nauwelijks uitspraken bekend waarin het tweede lid van artikel 6.2 Wro moest worden toegepast. Deze uitspraak van de Alkmaarse rechtbank is voor zover mij bekend de eerste. Het beroep was ingesteld door een derde, die met de gemeente een overeenkomst had gesloten waarin onder meer was bepaald dat de derde de planschade als gevolg van de door hem  verlangde planwijziging voor zijn rekening diende te nemen. Ingevolge artikel 6.4a is deze derde te beschouwen als belanghebbende bij enig besluit omtrent een verzoek tot vergoeding van planschade.

De gemeente had, conform een aan haar verstrekt advies, een aftrek toegepast van 2% van de waarde, ondanks het feit dat uit de tekst van artikel 6.2 uitdrukkelijk blijkt dat de wetgever dit percentage als minimum bedoeld heeft. De derde voerde aan dat een hoger percentage toegepast moest worden. Daartoe betoogde zij dat de benadeelde rekening diende te houden met verdichting van de bebouwing, omdat het een locatie in het centrumgebied betrof.

De rechtbank verwerpt echter het beroep. Zij meent dat van het wettelijk minimum uitgegaan moet worden, tenzij bijzondere omstandigheden nopen om daarvan af te wijken. Van dergelijke omstandigheden is volgens de gemeente en ook de  rechtbank niet gebleken. Opvallend daarbij is dat de gemeente zich daarbij beroept op het ontbreken van landelijke richtlijnen, en de rechtbank de gemeente ook hierin lijkt te steunen. De rechtbank overweegt voorts dat de bewijslast dat een groter deel van de schade dan 2% van de waarde van de onroerende zaak niet voor vergoeding in aanmerking komt, rust op degene die deze stelling inneemt.

De term “bewijs” lijkt in de motivering van de rechtbank ongelukkig gekozen, omdat het probleem nu juist is dat de omvang van het maatschappelijk risico nooit bewezen kan worden. In gevallen van nadeelcompensatie worden uiteenlopende percentages voor ogenschijnlijk min of meer gelijke gevallen gehanteerd, waarbij die percentages soms op de omzet (drempel) en dan weer op de schade (aftrek) losgelaten worden. Indien deze uitspraak van de rechtbank Alkmaar navolging krijgt, zal het normaal maatschappelijk risico in geval van planschade een veel beperktere rol (blijven) spelen dan in het geval van nadeelcompensatie. Dat zal niet de bedoeling van de wetgever geweest zijn, die (getuige ook het wetsvoorstel Nadeelcompensatie en schadevergoeding bij onrechtmatige besluiten) uit is op uniformering.