Netcongestie en de grenzen van de verplichtingen van netbeheerders

In een eerdere blog gingen wij in op de gevolgen van netcongestie voor woningbouwprojecten. In deze bijdrage staat een andere vraag centraal: hoe ver reiken de verplichtingen van netbeheerders om op verzoek van partijen (binnen een bepaalde termijn) over te gaan tot het realiseren van een aansluiting en het beschikbaar stellen van transportcapaciteit?

Aansluitplicht en transportplicht: geen harde oplevertermijn

Op grond van de Energiewet rust op netbeheerders zowel een aansluitplicht als een transportplicht. Dat betekent echter niet dat een aansluiting met voldoende transportcapaciteit altijd binnen een vaste of afdwingbare termijn gerealiseerd moet worden.

Uit de wet volgt dat een aansluiting binnen een redelijke termijn moet worden gerealiseerd. Wat in een concreet geval als redelijk geldt, hangt blijkens de rechtspraak af van de concrete omstandigheden van het geval. Daarbij spelen onder meer de technische staat van het net, de noodzaak van netverzwaring en de afhankelijkheid van werkzaamheden door derden (zoals andere netbeheerders) een belangrijke rol.

Een beroep op de voormalige wettelijke termijn van 18 weken (voor kleinverbruikers) uit artikel 23 lid 4 van de oude Elektriciteitswet biedt daarbij geen uitkomst meer. Die bepaling is buiten toepassing verklaard, omdat het vaststellen van aansluitvoorwaarden en termijnen op grond van het Europese energierecht is voorbehouden aan de nationale regulerende instantie. In Nederland is dat de Autoriteit Consument & Markt (ACM).

Geen transportplicht zonder beschikbare capaciteit

Zowel onder de oude Elektriciteitswet als onder de Energiewet geldt als hoofdregel dat een netbeheerder niet verplicht is transportcapaciteit beschikbaar te stellen wanneer die capaciteit feitelijk ontbreekt. Het ontbreken van beschikbare capaciteit kan daarom een rechtvaardigingsgrond vormen om transportcapaciteit tijdelijk te weigeren. Als algemeen principe in het recht geldt immers dat een vordering dient te worden afgewezen indien het onmogelijk is om de verplichting die daaruit voortvloeit, na te komen.

Wat betekent een aansluit- en transportovereenkomst in de praktijk?

In de praktijk rijst regelmatig de vraag of een offerte, een opdrachtbevestiging of een aansluit- en transportovereenkomst (ATO) – ondanks de ruimte die de wet netbeheerders biedt – toch een harde opleverdatum kan impliceren.

Op grond van de artikelen 7.2 lid 1 en 7.24 lid 2 van de huidige Systeemcode elektriciteit 2026 verkrijgt een aanvrager pas recht op aansluiting en transport na ondertekening van een overeenkomst daartoe: de ATO. Enkel een getekende offerte is in die zin dus onvoldoende.
Als een ATO ontbreekt, kijkt de rechter vaak naar wat partijen over en weer redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten en of er bijvoorbeeld in het traject om te komen tot de ATO bepaalde toezeggingen zijn gedaan op basis waarvan de aanvrager er gerechtvaardigd op mocht vertrouwen dat een aanvraag ook daadwerkelijk binnen de gewenste termijn zou worden gerealiseerd.

Juist in de huidige context van structurele netcongestie wordt dat niet snel aangenomen. Van professionele partijen mag bovendien worden aangenomen dat zij bekend zijn met de druk op het elektriciteitsnet en de onzekerheden die daarmee samenhangen. Dat betekent dus dat toezeggingen of indicaties over planning of oplevering niet zonder meer zullen worden aangemerkt als harde garanties.

Belangenafweging: stabiliteit van het net weegt zwaar

In procedures over aansluitingen en transportcapaciteit vindt vaak ook een belangenafweging plaats. Hoewel aanvragers doorgaans een groot economisch belang hebben bij een snelle aansluiting, weegt het belang van de netbeheerder bij het waarborgen van de stabiliteit en integriteit van het elektriciteitsnet zwaar.

Netbeheerders moeten daarbij niet alleen rekening houden met de belangen van één individuele aanvrager, maar ook met de betrouwbaarheid van het netwerk voor alle aangesloten partijen.

Wel grenzen aan de ruimte van netbeheerders

Het voorgaande betekent overigens niet dat netbeheerders zich in alle gevallen op congestie kunnen beroepen om transportcapaciteit te weigeren.

Uit de rechtspraak volgt dat zogenoemde contractuele congestie — waarbij op papier meer transportrechten zijn toegekend dan het net aankan, terwijl het feitelijke gebruik lager ligt — op zichzelf geen voldoende grond vormt om transport te weigeren. Een netbeheerder zal aannemelijk moeten maken dat daadwerkelijk sprake is van fysieke congestie en reële overbelasting van het betreffende netdeel. Dit gebeurt vaak via congestierapporten.

Conclusie: beperkte afdwingbaarheid bij netcongestie

Bij de huidige stand van zaken kan het uitblijven van een aansluiting of transportcapaciteit niet eenvoudig aan een netbeheerder worden tegengeworpen. Daarvoor zijn met name twee factoren van belang:

• er bestaat geen harde wettelijke termijn waarbinnen noodzakelijke netuitbreidingen moeten zijn gerealiseerd; en
• netbeheerders zijn in de praktijk vaak afhankelijk van externe factoren, zoals de medewerking van andere partijen, waardoor nakoming feitelijk onmogelijk is.

Voor netbeheerders, overheden en bedrijven betekent dit dat bij nieuwe projecten rekening moet worden gehouden met aanzienlijk langere doorlooptijden en met het feit dat planningsindicaties slechts beperkt afdwingbaar zijn.

Tegelijkertijd blijft het van belang om kritisch te toetsen of een beroep op netcongestie juridisch standhoudt en of daadwerkelijk sprake is van fysieke capaciteitsbeperkingen.
Heeft u vragen over netcongestie of heeft u een geschil over uw aansluiting of transportcapaciteit? Neem dan contact op met onze specialisten. Zij adviseren en procederen regelmatig over deze vraagstukken.