Op 21 oktober 2026 (ECLI:NL:RVS:2026:6134) heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State een uitspraak gedaan waarin zij een nieuw beoordelingskader introduceert voor het onderscheid tussen een algemeen verbindend voorschrift (AVV) en een concretiserend besluit van algemene strekking (CBAS). Dit onderscheid is van belang voor de rechtsbescherming: tegen een AVV staat geen beroep bij de bestuursrechter open en resteert de burgerlijke rechter, terwijl tegen een CBAS wel beroep bij de bestuursrechter openstaat. In dit blog bespreken wij de uitspraak en zetten wij het nieuwe beoordelingskader uiteen.

Bij besluit van 7 maart 2022 heeft de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport bijlagen 1 en 2 bij de Regeling zorgverzekering (Rzv) gewijzigd. De minister heeft daarbij het geneesmiddel osilodrostat op bijlage 1A bij de Rzv geplaatst en de standaarddosis en vergoedingslimiet voor dit middel vastgesteld. De registratiehouder kon zich hiermee niet verenigen. De rechtbank oordeelde dat de wijziging van bijlage 1 een CBAS is en verklaarde het beroep gegrond. De minister stelde hoger beroep in bij de Afdeling. In geschil is of het besluit tot plaatsing van het geneesmiddel op bijlage 1A moet worden aangemerkt als een AVV of een CBAS, en daarmee bij welke rechter rechtsbescherming kan worden verkregen.

Een AVV is een naar buiten werkende, voor de direct betrokkenen bindende regel, uitgegaan van het openbaar gezag dat de bevoegdheid daartoe aan de wet ontleent. Een AVV bevat algemene abstracte regels die zich voor herhaalde concrete toepassing lenen. Een CBAS bepaalt daarentegen het toepassingsbereik van een AVV naar tijd, plaats, persoon of object nader. Het meest onderscheidende criterium is het ontbreken van zelfstandige normstelling.

De uitspraak volgt op de conclusie van staatsraden advocaat-generaal Snijders en Widdershoven, waarover wij eerder schreven. Hoewel de Afdeling daarbij aansluiting zoekt, kiest zij deels voor een eigen koers. In de uitspraak formuleert de Afdeling algemene uitgangspunten om te bepalen of een besluit op het grensvlak tussen beide besluittypen een AVV of CBAS is. Daarbij maakt zij onderscheid tussen verschillende situaties.

Als de formele wetgever een besluit in de wet uitdrukkelijk heeft aangeduid als een AVV of een CBAS, is verdere discussie over de kwalificatie uitgesloten. Wanneer uit de wetgeschiedenis ondubbelzinnig blijkt dat de formele wetgever heeft bedoeld dat een besluit een AVV of een CBAS is, houdt de bestuursrechter daar rekening mee. Is van een dergelijke situatie geen sprake, dan moet worden beoordeeld of een besluit een AVV of een CBAS is. Daarbij maakt de Afdeling onderscheid tussen de vaststelling van een nieuwe regeling en een wijziging van een bestaande regeling.

Als een nieuwe regeling, zoals een ministeriële regeling of een verordening, overwegend algemene regels bevat en tevens concretiseringen van het toepassingsbereik van die algemene regels bevat, wordt het geheel van die regels en concretiseringen voortaan als een AVV aangemerkt. De concretiseringen delen in dat geval in het rechtskarakter van de algemene regels. Dit noemt de Afdeling het ‘formele verknooptheidscriterium’. In een dergelijk geval is geen beroep mogelijk bij de bestuursrechter.

Bij een besluit tot wijziging van een bestaande regeling, dat wil zeggen een besluit waarbij een regeling (deels) wordt geschrapt, veranderd of aangevuld, moet worden beoordeeld of hetgeen wordt gewijzigd geheel of gedeeltelijk als een AVV of een CBAS moet worden aangemerkt. De Afdeling beoordeelt daarbij voortaan steeds het geheel van wijzigingen, ook als daarin meerdere besluiten in de zin van de Awb besloten liggen. Bevat een wijzigingsbesluit zowel algemene regels als concretiseringen, dan geldt als hoofdregel dat het geheel van die regels en concretiseringen als een AVV wordt aangemerkt. De concretiseringen delen dan in het rechtskarakter van de algemene regels.

 

Op deze hoofdregel geldt echter een uitzondering. Als tussen de algemene regels en de concretiseringen zo weinig samenhang bestaat dat toepassing van het formele verknooptheidscriterium niet gerechtvaardigd is, delen de concretiseringen niet in het rechtskarakter van de algemene regels. Bevat een wijzigingsbesluit uitsluitend concretiseringen, dan wordt dit besluit voortaan altijd als een CBAS aangemerkt. In dat geval ontbreken algemene regels en kunnen de concretiseringen dus niet delen in het rechtskarakter daarvan. Anders dan de staatsraden advocaat-generaal in hun conclusie hadden voorgesteld, hoeft volgens de Afdeling bij besluiten die als CBAS kwalificeren geen aanvullende afweging van de voor- en nadelen van het aannemen van die kwalificatie plaats te vinden.

De formele wetgever heeft de wijziging van bijlagen 1 en 2 bij de Rzv niet uitdrukkelijk als AVV of CBAS aangeduid. De bedoeling van de minister, zoals die uit de toelichting bij de Rzv volgt, is volgens de Afdeling niet bepalend. De toevoeging van een geneesmiddel in bijlage 1 van de Rzv, inclusief de vermelding van de standaarddosis en de vergoedingslimiet, in onderdeel A van het wijzigingsbesluit vormt volgens de Afdeling de uitkomst van de toepassing van algemene regels en bevat zelf geen algemene regels. De wijziging van bijlage 1 is daarmee een CBAS.

 

Tegelijkertijd werden met onderdeel B van hetzelfde wijzigingsbesluit algemene regels in bijlage 2 bij de Rzv gewijzigd. De vraag was daarom of het formele verknooptheidscriterium ertoe leidde dat het gehele wijzigingsbesluit als AVV moest worden aangemerkt. De Afdeling oordeelt van niet. Tussen de concretiseringen in onderdeel A van het wijzigingsbesluit en de algemene regels in onderdeel B bestaat zo weinig samenhang dat de toepassing van het formele verknooptheidscriterium niet gerechtvaardigd is. Beide onderdelen wijzigen andere bijlagen bij de Rzv en houden ook inhoudelijk geen verband met elkaar. Het besluit tot toevoeging van het geneesmiddel aan bijlage 1 is daarom een CBAS, zodat de bestuursrechter bevoegd is van het beroep kennis te nemen.

Op 21 oktober 2026 deed de Afdeling uitspraak in een andere zaak (ECLI:NL:RVS:2026:6227), waarin zij het nieuwe kader toepast. Besluiten waarbij uitsluitend de plaatsing van een geneesmiddel op bijlage 0 bij de Rzv wordt gewijzigd, moeten volgens de Afdeling als een CBAS worden aangemerkt. Interessant is dat de Afdeling in deze uitspraak nader ingaat op de bedoeling van de wetgever. In de toelichting bij een wijziging van het Besluit zorgverzekering (Bzv) waren besluiten over de sluisplaatsing van geneesmiddelen als AVV aangeduid. De Afdeling acht dat niet doorslaggevend, omdat het Bzv geen wet in formele zin is.

Met deze uitspraken verduidelijkt de Afdeling het onderscheid tussen een AVV en een CBAS. Bestuursorganen zullen het nieuwe beoordelingskader moeten betrekken bij de kwalificatie van hun besluiten en de formulering van de rechtsmiddelenclausule. Tegelijkertijd neemt het nieuwe beoordelingskader niet alle onzekerheid weg. Zo is nog niet volledig duidelijk welk gewicht precies toekomt aan de bedoeling van de formele wetgever die uit de wetsgeschiedenis blijkt. Dit zal toekomstige rechtspraak moeten uitwijzen. De tweede uitspraak van 21 oktober 2026 maakt in ieder geval duidelijk dat aan de kwalificatie van een besluit als AVV in de toelichting bij lagere regelgeving geen doorslaggevende betekenis toekomt, omdat het daarbij niet gaat om een wet in formele zin.

 

Ook de uitzondering op het formele verknooptheidscriterium bij wijzigingsbesluiten zal naar verwachting tot discussie leiden. Wanneer bestaat tussen algemene regels en concretiseringen ‘zo weinig samenhang’ dat toepassing van het criterium niet gerechtvaardigd is? De uitspraak biedt daarvoor een eerste aanknopingspunt: het wijzigen van verschillende onderdelen van een regeling én het ontbreken van inhoudelijk verband kunnen in die richting wijzen. Waar precies de grens ligt, zal in toekomstige rechtspraak verder moeten worden uitgekristalliseerd.