Wat als patiënten/cliënten, vertegenwoordigers en familieleden beeld- of geluidsopnames willen maken?

Wat is de meerwaarde van een beeld- of geluidsopname?

Voor de cliënt kan het opnemen van een gesprek waardevol zijn. Emotionele mededelingen zijn later rustig terug te luisteren, complexe uitleg is nogmaals te beluisteren en bij geheugenproblemen biedt een opname meer houvast dan een vervolggesprek. Beeldopnames kunnen daar een aanvulling op zijn. Visuele informatie, zoals het uitvoeren van een handeling of het gebruik van een hulpmiddel, is voor veel cliënten toegankelijker en beter te begrijpen dan een schriftelijke uitleg. Ook voor u als zorgverlener kunnen opnames meerwaarde hebben. Verwijzen naar een eerdere opname kan het aantal vervolgvragen en herhaalgesprekken verminderen. Bovendien is het denkbaar dat opnames onderdeel worden van dossiervorming.

Wat mag?

Wat mag?

• Geluidsopname: als een cliënt een gesprek met u als zorgverlener wil opnemen, geldt als uitgangspunt: opnemen voor privégebruik is toegestaan, ook zonder uw toestemming. Hoewel het fatsoenlijk is om u vooraf te informeren over het opnemen van het gesprek, is de cliënt daartoe niet verplicht. Ook heimelijk gemaakte geluidsopnames zijn dus geoorloofd. Het Centraal Tuchtcollege heeft bovendien geoordeeld dat heimelijk gemaakte geluidsopnames als bewijsmiddel kunnen dienen in een tuchtprocedure ECLI:NL:TGZCTG:2016:40 .

• De impact van het maken van een beeldopname (foto’s en video’s) verschilt wezenlijk van een geluidsopname omdat de zorgverlener herkenbaar in beeld komt en daarom gelden daarvoor strengere regels. Heimelijke beeldopnames zijn op grond van artikel 139f Wetboek van Strafrecht verboden. Toestemming is vereist, niet alleen van u als zorgverlener, maar ook van anderen die herkenbaar in beeld kunnen komen, zoals medewerkers en (in gedeelde ruimtes) andere cliënten.

• Bij een groepsgesprek geldt een aanvullende eis: de cliënt die wil opnemen, dient voorafgaand toestemming te hebben van alle deelnemende cliënten, voor zowel geluid- als beeldopnames. Hun aanwezigheid, hun stem en hun verhaal zijn namelijk privacygevoelige gegevens. Het is van belang dat de reikwijdte van die toestemming wordt afgestemd: geldt zij alleen voor het betreffende gesprek of ook voor opslag en eventueel delen van de opname?

Vertegenwoordigers en familieleden

Als een ouder, wettelijk vertegenwoordiger of andere naaste met toestemming van de cliënt bij het gesprek aanwezig is, geldt voor hem/haar in beginsel hetzelfde: een geluidsopname maken voor privégebruik kan doorgaans zonder toestemming van de zorgverlener. Beeldopnames mogen niet heimelijk en vereisen toestemming van iedereen die herkenbaar in beeld komt (waaronder de zorgverlener). Bij minderjarigen geldt bovendien: is de cliënt 12 jaar of ouder, dan beslist de cliënt zelf of een ouder/naaste bij het gesprek aanwezig mag zijn. Zonder die toestemming is er geen basis om mee te luisteren of op te nemen. De regels over openbaarmaking (zoals hiervoor besproken) gelden onverkort voor iedereen, ongeacht wie de opname heeft gemaakt.

Openbaarmaking van geluid- en beeldopnames

Een opname maken voor privégebruik is iets anders dan die opname delen. Openbaarmaking op internet, sociale media of in WhatsApp-groepen zonder toestemming van de herkenbare personen op de opname is in strijd met de AVG en vormt een inbreuk op de persoonlijke levenssfeer ECLI:NL:HR:2011:BQ2009. Toestemming is daarom vereist van iedereen die hoorbaar of zichtbaar op de opname voorkomt, waaronder u als zorgverlener.

Belandt er toch een opname online, ga dan eerst in gesprek met de cliënt en vraag om verwijdering. Soms berust het op onbekendheid met de regels of een misverstand over wat wel en niet gedeeld mag worden. Werkt dat niet, dan kunt u schriftelijk sommeren tot verwijdering en – zo nodig – een civiele vordering tot verwijdering instellen en (afhankelijk van de omstandigheden) schadevergoeding vorderen wegens aantasting van uw persoonlijke levenssfeer of reputatieschade.

Onrechtmatige openbaarmaking is op zichzelf doorgaans geen voldoende gewichtige reden om de zorgrelatie te beëindigen. Als het gedrag zich echter herhaalt en gesprekken, concrete afspraken en waarschuwingen geen effect hebben, kan beëindiging van de zorgrelatie wel gerechtvaardigd zijn.

Tips: hoe handelt u zorgvuldig?

1. Zorg voor helder beleid

Een helder beleid van de zorgaanbieder is de basis. Leg in huis- of gedragsregels vast wat u van cliënten, vertegenwoordigers en familieleden verwacht. Dat geeft u de gelegenheid het gesprek hierover aan te gaan. Denk aan:

• het vooraf moeten melden dat een opname (geluid en beeld) wordt gemaakt;
• opnames zijn uitsluitend toegestaan tijdens het gesprek zelf (niet in wachtruimtes, gangen of andere gedeelde ruimtes);
• opnames waarbij medewerkers of andere cliënten herkenbaar in beeld of geluid komen, zijn alleen toegestaan met hun toestemming.

2. Creëer openheid

Wie openlijk aangeeft dat opnemen van een gesprek bespreekbaar is, nodigt cliënten uit het te vragen in plaats van het stiekem te doen. Overweeg:

• een bericht in wachtkamers of openbare ruimtes op te hangen: “Wilt u een gesprek opnemen? Laat het ons vooraf weten”;
• zelf aan te bieden een schriftelijke samenvatting te maken en in het dossier op te slaan;
• bij een emotioneel of complex gesprek proactief aan te bieden het gesprek, of een samenvatting daarvan, zelf op te nemen en in het dossier op te slaan.

3. Ga in gesprek als de cliënt wil opnemen

Geeft een cliënt aan te willen opnemen? Vraag wat er achter de behoefte zit. Misschien heerst er onduidelijkheid bij de cliënt of is een andere vorm van informatieverstrekking beter passend. Bespreek daarbij ook eventuele zorgen die bij u als zorgverlener spelen als het gaat om het maken van een geluidsopname. Zie bijvoorbeeld: Medisch Contact, ‘Verbied heimelijke geluidsopnames van consulten door patiënten. Gemanipuleerde opnames vanuit de spreekkamer zijn geen sprookje meer’, 3 februari 2026

4. Maak afspraken en leg ze vast

Komen u en de cliënt tot een werkbare afspraak, leg die dan schriftelijk vast, bij voorkeur in het dossier. Duidelijkheid vooraf voorkomt discussie achteraf.

5. Spreek aan en waarschuw bij overtreding

Bij een heimelijk gemaakte beeldopname of bij schending van de gemaakte huis-/gedragsregels of afspraken is het gepast de cliënt hierop aan te spreken en te wijzen op de geldende regels. Leg het gesprek en de uitkomst vast. Gaat het om ernstig gedrag of herhaalt het gedrag zich ondanks aanspreken, geef dan een formele waarschuwing en documenteer ook die.

Heeft u vragen over het maken van camerabeelden en geluidsopnames? Neem dan gerust contact op met onze sectie gezondheidsrecht. Wij adviseren u graag!

Andere blogs uit de blogreeks

Gebruik van camerabeelden en geluidsopnames door zorgverleners