Blogreeks deel 1: Gebruik van camerabeelden en geluidsopnames door zorgverleners

Inleiding

Soms zijn beeldopnames van een behandeling nodig om de problematiek van een cliënt goed in beeld te krijgen, of u wilt de voortgang van een behandeling objectief kunnen vergelijken. Misschien overweegt u een gesprek op te nemen omdat een cliënt moeite heeft met de taal en de uitleg later nog eens rustig wil kunnen terugluisteren. Of u wilt een complex consult kunnen terughalen bij het opstellen van het dossier. Misschien overweegt u wel een gesprek op te nemen omdat er sprake is van een oplopend conflict met de cliënt of vertegenwoordiger en u het verloop wil kunnen reconstrueren.

Het gebruik van camerabeelden en geluidsopnames in de zorg is al lang geen uitzondering meer. Opnames waarop gegevens zichtbaar of hoorbaar zijn die tot een cliënt herleidbaar zijn, vallen echter onder het beroepsgeheim (art. 7:457 BW). Dit geldt bijvoorbeeld voor opnames van telefoongesprekken, voor zover daarop hoorbaar is wie dat gesprek voeren en over wie het gesprek gaat. Datzelfde geldt voor cameraopnames waarop de cliënt te zien is. Vaak worden dergelijke opnames gemaakt vanuit goede bedoelingen: betere zorg en het voorkomen van misverstanden. Tegelijkertijd schuurt het, want een opname raakt direct aan vertrouwen, privacy en de behandelrelatie. Wat voor de zorgverlener een praktisch hulpmiddel is, kan voor de cliënt juist voelen als controle of wantrouwen.

In hoeverre mag u als zorgverlener camera- en geluidsopnames maken van uw cliënt? En onder welke voorwaarden is dat toegestaan?

Wanneer zijn camera- en geluidsopnames toegestaan?

Of het maken van een camera- of geluidsopname is toegestaan, hangt in de praktijk af van 3 vragen:

1. Welk concreet doel dient de opname en is de opname echt nodig?
2. Weet de cliënt (of vertegenwoordiger) vooraf dat er wordt opgenomen en stemt hij of zij daarmee in?
3. Wat gebeurt er daarna met de opname: vernietigen of bewaren in het dossier?

De kernvraag: waarvoor is de opname nodig?

De eerste en belangrijkste vraag is: wat is het doel van de camera- of geluidsopname? Het maken van opnames in het kader van de zorgverlening kan verdedigbaar zijn als het een duidelijk en concreet doel dient. Denk bijvoorbeeld aan:

• Een gedragswetenschapper maakt beeldopnames van de cliënt tijdens een contact- of observatiemoment om veranderingen in gedrag, prikkelverwerking of interactie in de tijd te kunnen beoordelen;
• Een logopedist maakt een opname van het slikpatroon van een cliënt als onderbouwing van de diagnose of ter evaluatie van het effect van de behandeling;
• Een fysiotherapeut maakt een beeldopname van bepaalde bewegingspatronen, zodat tijdens een vervolgmoment kan worden beoordeeld of de mobiliteit verbetert;
• Een zorgverlener zet bij een cliënt met ernstige onrust, valgevaar of zelfverwondingsrisico cameratoezicht in om het gedrag of de veiligheid te monitoren;
• Een zorgverlener maakt bij een cliënt met een taalbarrière een geluidsopname van de uitleg, zodat deze later nog eens kan worden teruggeluisterd.

Minder goed verdedigbaar zijn doelen als structureel opnemen van gesprekken “voor het geval dat”, of met het oog op een mogelijk toekomstig conflict zonder dat vooraf met de cliënt te bespreken.

Toestemming

Een tweede harde voorwaarde is dat de cliënt (of vertegenwoordiger) vooraf weet dat er wordt opgenomen en daarvoor toestemming verleent. Het vereiste van informed consent (art. 7:448 lid 1 BW) betekent dat u de cliënt duidelijk moet uitleggen:

• wat er wordt opgenomen;
• waarom (met welk doel);
• wat er met de opname gebeurt (in het dossier of tijdelijke opslag met vernietiging);
• hoe lang de opname wordt bewaard, en
• welke rechten de cliënt behoudt.

Tijdelijke opname of onderdeel van het dossier?

Tot slot moet voorafgaand aan het maken van de opname ook worden bepaald wat ermee gebeurt:

• Tijdelijk hulpmiddel: als de opname uitsluitend bedoeld is als tijdelijk hulpmiddel, bijvoorbeeld om direct na het consult een zorgvuldig verslag te maken, dan moeten ze na gebruik worden vernietigd.

• Onderdeel van het medisch dossier: als opnames worden gebruikt voor besluitvorming, verslaglegging, overdracht, beoordeling van een gezondheidstoestand of om het handelen later te reconstrueren, dan ligt het voor de hand dat de opname als onderdeel van het dossier wordt gezien. In dat geval gelden de bewaartermijn van 20 jaar (art. 7:454 lid 3 BW) en de patiëntenrechten uit de WGBO onverkort. Dit betekent ook dat de cliënt recht heeft op inzage in en afschrift van het dossier (en dus de opnames).

De opnames mogen niet voor een ander doel worden gebruikt dan waarvoor ze zijn gemaakt. Wilt u een opname die is gemaakt voor de zorgverlening naderhand gebruiken voor intervisie of kwaliteitsverbetering, dan is daarvoor een afzonderlijke grondslag én toestemming nodig.

Heimelijk opnemen niet toegestaan

Het heimelijk opnemen (dus stiekem en/of zonder toestemming) is een schending van het vertrouwen, de gelijkwaardigheid in de communicatie en ondermijnt de behandelrelatie. Het heimelijk maken van camerabeelden of geluidsopnames is dan ook verboden.

Dat heimelijk opnemen tuchtrechtelijk risico oplevert, blijkt uit een zaak bij het RTG Zwolle van 23 januari 2026. Een bedrijfsarts had consultgesprekken heimelijk opgenomen, vermoedelijk als bescherming of voor bewijsvoering, zonder de cliënt daarover te informeren. Toen de cliënt om inzage verzocht, reageerde de bedrijfsarts afhoudend. Het college verklaarde de klacht gegrond: heimelijk opnemen is in strijd met de eerste tuchtnorm (art. 47 lid 1 sub a Wet BIG). De bedrijfsarts werd, mede vanwege andere gegronde klachten, geschorst en kreeg een aantal bijzondere voorwaarden opgelegd.

Anders oordeelde het RTG Zwolle op 16 januari 2026 over een verloskundige die een telefoongesprek had opgenomen met de partner van haar voormalig patiënte. Omdat het gesprek plaatsvond met en op initiatief van de partner, met wie geen behandelrelatie bestond, stond het de verloskundige vrij dit op te nemen. Nu niet was gebleken dat privacygevoelige (medische) gegevens waren besproken of dat derden kennis hadden genomen van de inhoud, leverde het nalaten van een melding geen tuchtrechtelijk verwijt op. Het RTG merkte wel op dat het zorgvuldiger was geweest de opname vooraf te melden.

De juridische basis

De praktische vragen hierboven vloeien rechtstreeks voort uit wat de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) vereist. Opnamen waarop een cliënt zichtbaar of hoorbaar herkenbaar is, bevatten immers persoonsgegevens. Dat geldt niet alleen als een naam wordt genoemd, maar ook als iemand herkenbaar is aan stem, beeld of de inhoud van het gesprek. In de zorg gaat het bovendien vaak om gegevens over iemands gezondheid. Daarvoor gelden extra regels op grond van de AVG.

Dat betekent in de praktijk dat een opname niet zomaar mag worden gemaakt. Er moet een duidelijke juridische basis zijn, wat in het kader van de zorg veelal kan worden gevonden in de uitvoering van de zorgovereenkomst, en de verwerking moet beperkt blijven tot wat nodig is voor het doel. Ook moet vooraf helder zijn waarom wordt opgenomen, hoe lang de opname wordt bewaard, waar zij wordt opgeslagen en wie toegang heeft.

Tips: hoe handelt u zorgvuldig?

Stap 1: Begin bij het gesprek

Overweegt u als zorgverlener camerabeelden of geluidsopnames te maken, begin dan bij uitleg aan de cliënt (of vertegenwoordiger). Benoem concreet welk deel u wilt opnemen, hoe lang de opname wordt bewaard en wat het alternatief is als de cliënt geen toestemming geeft. Documenteer dit gesprek.

Stap 2: Leg toestemming vast

Het maken van camerabeelden of geluidsopnames zonder toestemming is verboden en bovendien tuchtrechtelijk verwijtbaar. Leg in het dossier vast dat de cliënt (of vertegenwoordiger) hiervoor toestemming heeft gegeven en dat uitleg is verstrekt (zie stap 1).

Stap 3: Bepaal de status van de opname

Beslis vooraf wat de status van de opname is:

• Dossieronderdeel: behandel de opname als zodanig, met bijbehorende bewaartermijn en patiëntenrechten.

• Tijdelijk hulpmiddel: vernietig de opname na gebruik en documenteer de vernietiging.

Leg in het dossier vast dat er is opgenomen, met welk doel en waar het bestand zich bevindt zodat naleving achteraf toetsbaar is.

Heeft u vragen over het maken van camerabeelden en geluidsopnames? Neem dan gerust contact op met onze sectie gezondheidsrecht. Wij adviseren u graag!