Binnen de zorgsector vinden geregeld samenwerkingen plaats. De redenen voor samenwerking zijn uiteenlopend. Een samenwerking kan bijvoorbeeld wenselijk zijn om schaalvergroting te creëren, een regionale positie te versterken, het zorgpersoneel optimaal te kunnen inzetten, vanuit kostenbesparingsoogpunt, of om gebruik te kunnen maken van elkaars expertise. Ongeacht de redenen voor de samenwerking, zullen er een aantal stappen moeten worden doorlopen om de samenwerking tot stand te brengen. Welke stappen dit zijn, is sterk afhankelijk van de samenwerkingsvorm.
Deze blog is onderdeel van een blogreeks bestaande uit drie blogs. In de eerste blog in deze reeds hebben wij beschreven waaraan dient te worden gedacht bij een samenwerking in de zorg. In deze blog beschrijven wij een aantal veelvoorkomende samenwerkingsvormen in de zorg. In de derde blog zetten wij in een vereenvoudigd stappenplan uiteen welke stappen doorlopen dienen te worden. Bij iedere samenwerkingsvorm gelden eigen bijzonderheden. Hierna worden enkele bijzonderheden van de veelvoorkomende samenwerkingsvormen in onze praktijk benoemd, te weten: de juridische fusie, joint venture, overname en bestuurlijke fusie.
Juridische fusie
Een juridische fusie is de meest vergaande vorm van samenwerking: twee organisaties smelten samen tot één rechtspersoon. De verdwijnende partij houdt op te bestaan en al haar rechten, plichten, bezittingen en schulden gaan over naar de verkrijgende organisatie. Dit kan een van de betrokken zorgorganisaties zijn, maar kan ook een bij fusie op te richten organisatie zijn.
Een voordeel van de juridische fusie is dat de rechten, verplichtingen, bezittingen en schulden van rechtswege (automatisch) overgaan en dat het niet nodig is om zaken afzonderlijk te leveren. Ook contracten gaan automatisch over, met dien verstande dat in sommige contracten een bepaling is opgenomen op basis waarvan in geval van een fusie goedkeuring dient te worden gevraagd voordat het contract ongewijzigd kan worden voortgezet (denk hierbij in ieder geval aan de contracten met zorgverzekeraars/zorgkantoren/gemeenten). Een ander voordeel is dat de verdwijnende rechtspersoon/rechtspersonen van rechtswege ophoudt/ophouden te bestaan en dat het niet nodig is om de rechtspersoon te ontbinden.
Voor de juridische fusie geldt een wettelijke procedure waardoor rekening dient te worden gehouden met vaststaande termijnen. Goed om te weten is dat gelijktijdig met het fusievoorstel cijfers dienen te worden gedeponeerd. Indien het laatste boekjaar van de rechtspersoon minder dan zes maanden geleden is verstreken, mag hiervoor de jaarrekening van het voorgaande boekjaar worden gebruikt. Indien het boekjaar meer dan zes maanden is verstreken, dient een tussentijdse vermogensopstelling te worden opgesteld. Om die reden is de wens veelal om het fusievoorstel voor 1 juli te deponeren.
Opgemerkt zij dat de fuserende organisaties in omvang of anderszins niet gelijkwaardig hoeven te zijn. Een fusie kan bijvoorbeeld ook een goede manier zijn om een vrijwel lege entiteit op te heffen. Hierbij is wel vereist dat de fuserende organisaties dezelfde rechtsvorm hebben, dat de verkrijgende rechtspersoon al de aandelen in de verdwijnende rechtspersoon houdt, of dat de verkrijgende rechtspersoon het enige lid van de verdwijnende rechtspersoon is.
Joint venture
Joint venture is een breed begrip, maar in het kader van samenwerkingen in de zorgsector wordt hiermee bedoeld dat twee of meer zorgorganisaties gezamenlijk een entiteit oprichten. Die entiteit kan zelfstandig activiteiten ontplooien, maar het is ook mogelijk dat de zorgorganisaties mensen en middelen inbrengen waarmee de entiteit een onderneming kan drijven. Deze mensen en middelen worden meestal door middel van een activa-/passiva transactie ingebracht. Dit betekent dat een koopovereenkomst wordt gesloten en de activa en passiva aan de joint venture worden geleverd. Om contracten te kunnen overdragen, is medewerking (en soms toestemming) van de contractspartijen benodigd.
De oprichtende zorgorganisaties kunnen afhankelijk van de gekozen rechtsvorm bijvoorbeeld via de aandeelhouders- of ledenvergadering invloed op de joint venture uitoefenen.
Overname (bedrijfsfusie)
Bij commerciële ondernemingen wordt met een overname in de meeste gevallen een aandelentransactie bedoeld. In de zorgsector zijn veel stichtingen actief. Een stichting heeft juridisch gezien geen eigenaar waardoor de stichting an sich niet kan worden overgedragen. Als de wens is om een stichting over te dragen, wordt vaak gekozen voor het overdragen van de activa en passiva, waarna de lege stichting kan worden ontbonden. Als de wens “enkel” is om zeggenschap over de stichting te verkrijgen, kan in sommige gevallen ook worden gekozen voor het benoemen van de ene rechtspersoon als bestuurder van de stichting, en het vastleggen van de verbinding/zeggenschap in de statuten van de stichting.
Indien wordt gekozen voor het overdragen van activa en passiva, wordt een koopovereenkomst gesloten en worden de activa en passiva aan de kopende entiteit geleverd. Om contracten te kunnen overdragen, is medewerking (en soms toestemming) van de contractspartijen benodigd.
Als al de activa en passiva worden overgedragen, resteert een lege entiteit. Die entiteit kan vervolgens worden ontbonden. Let wel, als de kopende entiteit niet al de verplichtingen/schulden wenst over te nemen, is het van belang advies in te winnen. Het is voor een verkopende entiteit immers niet wenselijk om uitsluitend verplichtingen/schulden te behouden.
Bestuurlijke fusie
Bij een bestuurlijke fusie blijven de betrokken zorgorganisaties juridisch zelfstandig, maar wordt de zeggenschap gecentreerd. Er zijn verschillende mogelijkheden om dit te bereiken. Een van de mogelijkheden is om een bestuursstichting op te richten die het bestuur (en het toezicht) over beide entiteiten voert. Een andere mogelijkheid is om een personele unie binnen de besturen (en raden van toezicht) te realiseren. In beide gevallen is het wenselijk om de inrichting van de governance statutair vast te leggen.
Vervolg
Deze blog vormt onderdeel van een blogreeks over samenwerkingen in de zorg. In de eerste blog van deze reeks beschrijven wij dat iedere vorm van samenwerking begint met oriëntatie en onderzoek. Na die fasen lopen de procedures en stappen uiteen. In deze blog hebben wij voor vier veelvoorkomende samenwerkingsvormen beschreven waaraan dient te worden gedacht. In de derde en laatste blog van deze reeks hebben wij de stappen in de laatste fase(n) bij de verschillende samenwerkingsvormen in een stappenplan weergegeven. Bent u benieuwd naar het stappenplan? Lees dan de volgende blog in deze reeks.
