Op 14 oktober 2025 legde China een exportverbod op aan chipfabrikant Nexperia, nadat Nederland ingreep in de zeggenschap over het bedrijf. Hierdoor mogen chips uit Chinese Nexperia-fabrieken niet meer worden uitgevoerd. Afgelopen weekend kwam het bericht dat dit exportverbod – onder voorwaarden – wordt opgeheven. Desalniettemin blijft de situatie uiterst onzeker. Inmiddels leidt voornoemde situatie wel tot leveringsproblemen bij diverse Europese afnemers van deze chips en producten waarin deze chips verwerkt zitten. Wellicht bent u een leverancier van producten die dergelijke chips bevatten of bent u een afnemer van producten die door het chiptekort dreigen niet geleverd te kunnen worden. Daarbij wordt mogelijk een beroep gedaan op overmacht door de partij met een leveringsverplichting. Maar kan dat zomaar?
Wettelijke regeling
Op grond van artikel 6:75 BW is sprake van overmacht indien een tekortkoming in de nakoming van een overeenkomst niet te wijten is aan de schuldenaar, noch krachtens wet, rechtshandeling of in het verkeer geldende opvattingen voor zijn rekening komt. Voor een geslaagd beroep op overmacht is vereist dat de overeengekomen prestatie zelf verhinderd wordt; nakoming moet voor de schuldenaar dus (relatief of absoluut) onmogelijk zijn, of praktisch zo bezwaarlijk dat dit met onmogelijkheid op gelijke voet te stellen is. Louter bezwaarlijkheid of hogere kosten volstaat niet; de prestatie moet daadwerkelijk onmogelijk zijn geworden.
Voor internationale koopovereenkomsten kan artikel 79 van het Weens Koopverdrag van toepassing zijn, dat een vergelijkbare, maar iets ruimere regeling kent: ook bij ‘hardship’ (uiterst bezwaarlijke nakoming) kan onder omstandigheden een beroep op overmacht openstaan, mits de verhindering buiten de macht van de schuldenaar ligt en deze niet redelijkerwijs met de oorzaak rekening hoefde te houden. In geval van contractuele uitsluiting van het Weens Koopverdrag geldt deze bepaling evenwel niet.
Overmacht bij exportverbod door de overheid
In geval van een exportverbod zou sprake kunnen zijn van een situatie waarin sprake is van onmogelijkheid, al rijst de vraag of de schuldenaar echt geen andere manieren heeft om alsnog na te kunnen komen. In de praktijk wordt streng getoetst: het exportverbod moet de enige oorzaak zijn van de tekortkoming en de schuldenaar mag niet redelijkerwijs hebben kunnen voorzien dat deze situatie zich zou voordoen of maatregelen hebben kunnen nemen om de gevolgen te vermijden. Overheidsmaatregelen, zoals een boycot of exportverbod, worden doorgaans als buiten de macht van de schuldenaar beschouwd, mits de schuldenaar niet heeft nagelaten om alternatieven te onderzoeken of andere maatregelen te treffen om alsnog na te komen. Indien nakoming ondanks het verbod nog mogelijk is (bijvoorbeeld via een andere route of met hogere kosten), zal een beroep op overmacht niet snel slagen.
Overmachtsclausule in de overeenkomst
Omdat artikel 6:75 BW van regelend recht is, kunnen partijen contractueel afwijken en zelf bepalen welke situaties als overmacht gelden. Voor een succesvol beroep op overmacht bij bijvoorbeeld een exportverbod is het raadzaam om in de overeenkomst een expliciete overmachtsclausule op te nemen waarin overheidsmaatregelen, exportverboden en handelsbeperkingen uitdrukkelijk als overmachtssituaties worden aangemerkt en waarbij de gevolgen van overmacht worden geregeld. Daarbij geldt dat iedere overmachtsclausule zal moeten worden uitgelegd om te bepalen welke situatie partijen als overmacht hebben willen opnemen.
Een exportverbod, zoals in het geval van Nexperia, zal niet snel als overmacht gelden op grond van de wettelijke regeling. Partijen kunnen van deze wettelijke regeling afwijken en een duidelijke overmachtsclausule opnemen, waarmee een opgelegd exportverbod alsnog – of juist niet – als overmacht heeft te gelden. Daarmee dekt u risico’s af in de supply chain van jouw onderneming.
Wilt u een overmachtsclausule op maat voor uw sector of overeenkomst? Of wilt u een beoordeling van uw overmachtsclausule in bestaande overeenkomsten? Wij helpen u graag verder.
