Overheidscontracten

Wat is een overheidscontract?

Van een overheidscontract is sprake wanneer een overheid, zoals een gemeente, provincie of waterschap, een overeenkomst sluit. Dat kan met een private partij zijn, maar ook met een andere overheid of een publiekrechtelijke instelling. Dit speelt bijvoorbeeld bij gebiedsontwikkeling of andere samenwerkingsprojecten.

Voordat een overheid contracteert, is het belangrijk om vast te stellen of er bijzondere regels van toepassing zijn. Bij sommige afspraken met of tussen overheden geldt namelijk een beperktere contractsvrijheid. Soms geldt bijvoorbeeld een aanbestedingsplicht, is het Didam-arrest van toepassing of speelt een andere publiekrechtelijk kader mee.

Publiekrechtelijke kaders en de rol van de overheid

De overheid is niet alleen contractspartij, maar heeft ook vaak de rol bestuursorgaan dat verantwoordelijk is voor publiekrechtelijke besluiten die direct samenhangen met de betreffende overeenkomst. Die dubbele rol kan met elkaar conflicteren. Dit brengt mee dat de overheid bij het aangaan en uitvoeren van overeenkomsten rekening moet houden met haar publiekrechtelijke bevoegdheden en verplichtingen.

Contractuele afspraken kunnen niet zonder meer afbreuk doen aan de publiekrechtelijke regels en belangen die de overheid moet behartigen. Ook de algemene beginselen van behoorlijk bestuur, zoals het gelijkheids- en zorgvuldigheidsbeginsel, spelen daarbij een belangrijke rol. Wij adviseren overheden en marktpartijen regelmatig over de manier waarop deze publiekrechtelijke kaders kunnen worden vertaald naar goede contractuele afspraken.
Een afspraak die het overheidscontract typeert, is bijvoorbeeld het publiekrechtelijk voorbehoud. Goede formulering daarvan is belangrijk, aangezien hier in de praktijk regelmatig discussie over ontstaat. Bijvoorbeeld wanneer een ontwikkelaar al kosten heeft gemaakt maar het project niet doorgaat. Juist daarom is het van belang dat deze afspraken helder en zorgvuldig worden vastgelegd. Wij ondersteunen bij het formuleren van deze bepalingen en bij discussies die hierover ontstaan.

Ook bij concrete transacties, zoals de verkoop of uitgifte van grond, kunnen er aanvullende publiekrechtelijke regels gelden, waar een overheid rekening mee moet houden. Zo volgt uit het Didam-arrest dat een overheidslichaam in beginsel gelegenheid moet bieden aan potentiële gegadigden om mee te dingen wanneer meerdere serieuze gegadigden voor verwerving van grond in aanmerking (kunnen) komen.

Contracteren voor overheden in de praktijk

Bij het contracteren door overheden speelt naast de inhoud van de overeenkomst ook het proces een belangrijke rol. Zo moet duidelijk zijn wie bevoegd is om namens de overheid afspraken te maken en welke bestuurlijke besluitvorming nodig is. Ook tijdens onderhandelingen is het van belang om helderheid te houden over het moment waarop de overheid daadwerkelijk gebonden is.

Ook de inhoud van de overeenkomst vraagt om aandacht voor de publiekrechtelijke verantwoordelijkheden van een overheid. Bij bouw- en infraprojecten wordt bijvoorbeeld vaak gewerkt met bestaande contractmodellen en voorwaarden. Daarbij moet worden beoordeeld of de gemaakte afspraken passen bij de verantwoordelijkheden van de overheid en of de risicoverdeling juridisch en bestuurlijk houdbaar is.

PPS en samenwerking met marktpartijen

Bij een zogenaamde publiek-private samenwerking (PPS) werken overheid en marktpartijen samen aan projecten zoals woningbouw, gebiedsontwikkeling of infrastructuur. Een groot deel van de overheidscontracten ziet op een dergelijke samenwerkingsvorm tussen overheden en private partijen.

Die samenwerking wordt vastgelegd in een overeenkomst waarin afspraken worden gemaakt over de uitvoering van het project, de samenwerking tussen partijen en de verdeling van kosten en risico’s. Denk bijvoorbeeld aan afspraken over bijdragen aan infrastructuur of andere voorzieningen waarvan meerdere partijen profiteren.

Soms gaat de samenwerking verder en richten partijen gezamenlijk een vennootschap op, waarin zowel de overheid als een private partij participeert. In beide gevallen geldt dat publiekrecht en privaatrecht samenkomen en dat de overheid ruimte moet houden voor haar publieke rol. Wij denken mee over de inrichting van deze samenwerkingen en de juridische vastlegging daarvan.

Ondernemingsrechtelijke aspecten

Wanneer overheid en marktpartij gezamenlijk een vennootschap oprichten, spelen naast de contractuele afspraken ook ondernemingsrechtelijke vragen. Wie heeft zeggenschap? Hoe worden besluiten genomen? En hoe worden de verantwoordelijkheden en belangen van de verschillende aandeelhouders verdeeld?

Deze keuzes bepalen mede hoe de samenwerking in de praktijk functioneert. Daarom is het belangrijk om de ondernemingsrechtelijke structuur en de afspraken tussen de betrokken partijen in samenhang met het publiekrechtelijke kader vorm te geven.

Uitvoering en geschillen

Ook na het sluiten van een overeenkomst kunnen publiekrechtelijke bevoegdheden en contractuele verplichtingen elkaar raken. Een overheid kan bijvoorbeeld in de uitvoering van een project besluiten moeten nemen die gevolgen hebben voor de gemaakte afspraken. Dat kan leiden tot vragen over de uitleg en nakoming van de overeenkomst, maar ook over de ruimte die de overheid heeft om haar publieke taak uit te oefenen.

Ontstaat daarover een geschil, dan is het van belang om tijdig te bepalen welke juridische route openstaat. Wij adviseren over de uitvoering van overheidscontracten en staan partijen bij wanneer een geschil ontstaat.

Ondersteuning

Wij adviseren zowel overheden als private partijen over overheidscontracten, van onderhandelingen en contractvorming tot uitvoering en geschillen. Waar nodig werken onze advocaten samen met specialisten op het gebied van bestuursrecht, ondernemingsrecht, vastgoed en notariaat. Op die manier kunnen wij ook de bredere juridische en praktische aspecten in samenhang beoordelen.

Kom met ons in contact

Wilt u meer weten over overheidscontracten of bent u betrokken bij een samenwerking tussen overheid en marktpartij? Neem contact op met onze specialisten. Wij adviseren en begeleiden u bij alle juridische aspecten van overheidscontracten, van contractvorming tot geschilbeslechting.